Մայրիկին և հայրիկին այդքան էլ հաճելի չէ, երբ նրանք հայտնաբերում են, որ իրենց «մասնիկը», ով մինչև վերջերս անօգնական էր և գտնվում էր ծնողներից լրիվ կախվածության մեջ, այժմ հայտարարում է, որ ոչ մի կերպ չի հագնի «աղջկական» գույնով գլխարկ և այլևս չի խմելու սերով կաթ: Այդ իսկ պատճառաով մեծահասակները հաճախ երեխաների տարբեր ցանկությունները, որոնք իրենց հետաքրքրություններին չեն համընկնում, ընդունում են որպես համառություն: Պետք չէ մոռանալ, որ «չէ» ասելու կարողությունը շատ կարևոր հատկություն է: Այն երեխային պետք կգա, երբ համադասարանցիներն առաջարկեն փախչել դասից կամ առաջարկեն որևէ վատ բան: Այդ իսկ պատճառով պետք չէ փոքրիկին շատ նախատել պարզապես չլսելու համար:
Ծնողների գլխավոր խնդիրն է, որ իրենց փոքրիկը կարողանա ձևավորել և հիմնավորել իր սեփական կարծիքը: Իսկ ինչպե՞ս տարբերել համառությունն ու սկզբունքայնությունը ամեն ինչ հակառակ անելու սկզբունքից:
0-2 տարեկան
Փոքրիկ բալիկները, ովքեր նոր են սկսում ճանաչել աշխարհը, իրենց անհատականության սահմանների գիտակցման կարիք ունեն: Միայն այն դեպքում, երբ փոքրիկը սկսում է ճանաչել իր ցանկությունները, հասկանում է ինչն է հաճելի ինչը ոչ, գիտակցում է նաև իր անհատական կարողությունները: Այս դեպքում մեծահասակների այս կամ այն առաջարկները դիտվում են որպես ստիպողական գործողություն:
Ծնողի տեսանկյունից փոքրիկն իրեն պահում է ոչ տրամաբանական կերպով՝ փոփոխելով ցանկություններն ու մտքերը լույսի արագությամբ: «Ինքն էլ չի հասկանում, թե ինչ է ուզում»՝ ասում են ծնողները նայելով, թե ինչպես է փոքրիկը մեկ ամանը մոտեցնում բերանին՝ լսելով, որ քնելու ժամանակն է, մեկ հրաժարվելուվ ճաշ ուտելուց, երբ գդալն արդեն մոտցնում են իրեն: Իրականում փոքրիկի նման պահելաձևը նշանակում է, որ նրա ինքնագիտակցությունը բարձրանում է և նա ցանկանում է ինքը որոշել իր քայլերը:
- Եթե տեսնում եք, որ երեխան մտել է «չե՛մ ուզում, չե՛մ անի, մի՛ ստիպեք» փուլ, ապա որոշակի դադար վերցրեք: Ուղղակի լռեք և սպաեք: Հնարավոր է, որ երկար սպասված ազատությունը ստանալով՝ փոքրիկն ԻՆՔԸ որոշի գալ, նստել և ճաշն ուտել:
- Փորձեք յուրաքանչյուր իրավիճակում բալիկից ստանալ դրական պատասխան: Հոգեբանները վաղուց նկատել են որ յուրաքանչյուր ձեր կողմից «այո»-ն, մեծացնում է ընդհանուր հայտարարի գալու հավանականությունը:
- Մի տարվեք համոզելու և պայմաններ դնելու գործընթացներով: Այս տարիքում ավելի համոզիչ է էմոցիոնալ ազդեցությունը: Երեխային պատմեք, թե ինչքան է տխրում քիթիկը, երբ նա չի կարողանում մաքուր օդ շնչել, քանի որ նրա սեփականատերը հրաժարվում է մաքուր օդին զբոսնելուց: Որքան իրական լինի «տխուրք քիթիկի ներկայացնելը», այնքան արդյունավետ կլինի ձեր կողմից իրականացվող հնարքը,
- Որոշ դեպքերում փոքրիկի համառությունը պայմանավորված է թույլատրելիի սահմանը հասականալու ձգտմամբ: Փոքրիկին կարող են հետաքրքրել հետևյալ հարցերը՝ «Ի՞նչ կլինի, եթե ես կանգնեմ ճանապարհի մեջ տեղում և կտրականապես հրաժարվեմ անցնել ճանապարհը» կամ «Ի՞նչ կանի մայրիկը, եթե ես բերանս տանեմ պլաստմասե շշի պտուտակը»: Նման դեպքերում ավելի լավ է օգտագործեք «ադմինիստատիվ ռեսուրս»: Անթույլատրելի է բռնել երեխային թևերի տակից և ստիպողաբար անցացնել ճանապարհը կամ խլել նրանից պտուտակը: Հասկանալով, որ ուժերն անհավասար են՝ փոքրիկը կդադարի համառել,
- Տեսնելով, որ փոքրիկը համառում է «սկզբունքներից» ելնելով՝ փոքրիկ տարաձայությունը վերածեք խաղի՝ հասնելով անիմաստության: Կրկնօրինակելով փոքրիկի միմիկաներն ու ձայները՝ դուք ևս ժխտեք ձեր հասցեին կատարած բոլոր հարցադրումները: Օրինակ՝ «ոչ, չեմ անի, չեմ զբոսնի, ոչ այդտեղ»: Երբ տեսնեք երեխայի խառնաշփոթ վիճակը, կրկին սկսեք բանակցել փոքրիկի հետ:
3-4 տարեկան
Այս տարիքում համառությունը կախված է ոչ միայն աշխարհը ճանաչելու հետ, այլ նաև այն ձևափոխելու ձգտման մեջ՝ տարբեր փորձերի միջոցով: Սեփական թեորիաներն ուսումնասիրելու համար փոքրիկը պատրաստ է զոհաբերել ծնողի համբերությունն ու ժամանակը: Ահա, թե ինչու լսելով «չի կարելի», փոքրիկը լռակյաց և կենտրոնացած սկսում է անել այն, ինչը նրան արգելում են: Ինչպես իրական հետազոտող, նա սկսում է տեսությունը վերածել փորձի, որպեսզի համոզվի մեծահասակի ճիշտ լինելու հանգամանքում:
Եվ այսպես.
- Պետք է յուրաքնչյուր արգելքը կամ խնդրանքը վերածել մանրամասն բացատրությունների: Փորձեք անել այնպես, որ այդ ինֆորմացիան վերաբերվի ոչ միայն տվյալ օրինակին, այլ տարածվի բազմաթիվ այլ նման դեպքերի վրա:
- Մի ասեք փոքրիկին այնպիսի ինֆորմացիա, ինչը նրան կստիպի նոր ռիսկային քայլերի:
- Հաճախ օրինակ ծառայեք դուք ինքներդ, որպեսզի փոքրիկը ձեր մեջ տեսնի «գործընկեր», այլ ոչ «հրեշ»:
- Վիճելով փոքրիկ չարաճճիի հետ մի օգտագործեք «Ես ում ասեցի...» կամ «Ես ասում էի չէ...»:
- Եթե դուք չեք կարողանում հանգստացնել փոքրիկի տաքարյունությունը, դարձեք նրա «գյուտերի» և «փորձերի» հովանվորն ու օգնականը: